IF…

IF IT IS… / IF IT ISN'T…

Condition + ཡིན་ / མིན་ + ན་ + result Future : Verb + ཡག་ཡིན་ / ཡག་མིན་ + ན་
The condition comes first and ན་ sits in the middle of the sentence, where English puts “if” at the start. གལ་སྲིད་ at the very beginning adds emphasis but is optional and often dropped. “To be” takes the བདག form before ན་ : ཡིན་ན་ / མིན་ན་, never རེད་ན་. A condition is a hypothetical, so it is the speaker's own view. For “if … is going to”, ཡག་ཡིན་ན་ is more common than ཀྱི་ཡིན་ན་ : it is a little less sure, so it fits a possibility rather than a fact.
If it is… (ཡིན་ན)
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་དབྱིན་ཇི་ཡིན་ན་དབྱིན་སྐད་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་རེད།	If you are British, you (already) know English.
ཁྱེད་རང་གྲྭ་པ་ཡིན་ན་ཁྱེད་རང་གི་སྐྲ་རིང་དགས་འདུག	If you are a monk, your hair is too long.
ཚོང་པ་ཡིན་ན་དྲང་པོ་བྱེད་ཡག་དེ་དམིགས་གསལ་གྱི་གལ་ཆེན་པོ་ཡོད་རེད།	If one is a businessperson, it is particularly important to be honest.
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་བོད་སྐད་སློབ་ཕྲུག་ཡིན་ན་ར་མ་ལུག་རྒྱག་རོགས་གནང་།	If you are a Tibetan language student, please mix the language [lit. "neither goat nor sheep"]! (H)
དེ་དུས་ང་ཚོ་ཆེན་པོ་ཡིན་ན་ལས་ཀ་འདི་འདྲས་བྱས་ཡོག་མ་རེད།	If we had been big enough at that time, we would not have done such things.
If it isn't… (མིན་ན)
གལ་སྲིད་ཁོང་ཧིན་དུ་མིན་ན་ལྷ་ཁང་འདི་ལ་འགྲོ་ཆོག་གི་མ་རེད།	If he is not a Hindu, he is not allowed to enter this temple.
If it is going to… (ཡག་ཡིན་ན / ཡག་མིན་ན)
གལ་སྲིད་ངའི་རོགས་པ་བོད་ལ་ཕེབས་ཡག་ཡིན་ན་ང་ཡང་འགྲོ་ཡི(གི)་ཡིན།	If my friend is going to Tibet, then I will go too. (H)
ཁོང་ལོ་རྗེས་མར་ཨ་རི་ལ་ཕེབས་ཡག་ཡིན་ན་ད་ལྟ་ནས་དབྱིན་སྐད་སྦྱང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་རེད།	If she is going to the US next year, she needs to study English from now onwards.
ངའི་ཨ་ཅག་ལགས་བདུན་ཕྲག་རྗེས་མར་ཡིག་ཚད་གཏོང་ཡག་ཡིན་ན་ཁེ་ས་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཡོད་ས་རེད།	If my older sister is taking an exam next week, she has probably [already] studied from yesterday onwards.
ཁོང་ཁ་ལག་མང་པོ་ཟ་ཡག་མིན་ན་ངས་མོག་མོག་ཉུང་ཉུང་མ་གཏོགས་བཟོ་གི་མིན།	If she’s not going to eat much, I will only prepare a few momos.

IF THERE IS… / IF I HAVE…

Condition + ཡོད་ / མེད་ + ན་ + result With a verb in the present : Verb + ཀྱི་ཡོད་ / ཀྱི་མེད་ + ན་
The condition comes first and ན་ sits in the middle of the sentence, where English puts “if” at the start. Only the བདག auxiliaries ཡོད་ / མེད་ come before ན་, never ཡོད་རེད་ : a condition is the speaker's own view. Only in an acute, extreme situation can even འདུག appear before ན་. With a present verb, ཀྱི་ཡོད་ན་ / ཀྱི་མེད་ན་ makes the condition more specific; the bare verb + ན་ is general (see the “if you do” card). After a past verb, ཡོད་ / མེད་ + ན་ gives a “probable” past : “if he has already…”. Adding པ་ཡིན་ before ན་ (ཡོད་པ་ཡིན་ན་) turns the condition into a contrary-to-fact one, “if I had… (but I don't)” : see the card “IF I HAD…”.
If there is / If I have… (ཡོད་ན)
ང་ལ་དུས་ཚོད་ཡོད་ན་ཐུགས་སྤྲོ་ལ་ཡོང་གི་ཡིན།	If I have time, I will come to the party.
ཁྱེད་རང་ལ་དུས་ཚོད་ཡོད་ན་ངའི་ནང་ལ་ཕེབས་ཤོག	If you have time, come to my house. (H)
རྩམ་པའི་ནང་ལ་མར་བྱས་ཕྱུར་ར་བྱས་སྦྲང་རྩི་ཡོད་ན་ཞིམ་པོ་ཡོད་རེད།	If there are butter, cheese and honey in the tsampa, it's delicious.
གནམ་གཤིས་སྡུག་ཅག་ཡོད་ན་འཁྱམ་འཁྱམ་ལ་འགྲོ་ཡི(གི)་མེད།	If the weather is bad, I do not go for walks.
If there isn't / If I don't have… (མེད་ན)
ཁྱེད་རང་ལ་དངུལ་མེད་ན་ངས་གཡར་ཆོག	If you don't have any money, I'll lend you some.
ཁྱེད་རང་ལ་ཕྱག་ཁྱེར་མེད་ན་ཕ་གིར་ཕེབས་ཆོག་གི་མ་རེད།	If you haven't got a permit, you won't be able to go there.
ལམ་ཡིག་མེད་ན་ཉེན་རྟོག་པས་རྙོག་གྲ་བཤད་ཀྱི་རེད།	If one does not have a passport, the policemen will complain.
མིག་ཡག་པོ་མེད་ན་ཡི་གེ་ཆུང་ཆུང་མཐོང་ཐུབ་ཀྱི་མ་རེད།	If one's eyes are not good, one can't read small letters.
སྤུས་ཀ་ཡག་པོ་མེད་ན་གོང་ཆེན་པོ་སྤྲོད་ཐུབ་ས་མ་རེད།	If the quality is not good, I probably won't be able to pay a lot.
With a verb : ཀྱི་ཡོད་ན / ཀྱི་མེད་ན
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ལས་ཀ་མང་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན་དཀའ་ལས་ཁག་གི་རེད།	If you work a lot, you will get tired.
སློབ་ཕྲུག་ཚོས་བསྐྱར་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་མེད་ན་ཚིག་དེ་ཚོ་བརྗེད་ཀྱི་རེད།	If the students don't review, they will forget the words.
ཁྱེད་རང་རང་སྦྱོང་བྱེད་ཀྱི་མེད་ན་རྒན་སེང་གེ་ལགས་ཀྱིས་བཀའ་བཀྱོན་གནང་གི་རེད།	If you do not study, [your] Gen Sengey-la will scold [you]. (H)
After a past verb : ཡོད་ན / མེད་ན
ཁྱེད་རང་གིས་ཁ་ལག་བཟོས་མེད་ན་ངས་མོག་མོག་ཉོས་ཡོང་གོ།	If you haven't cooked (yet), I will buy momos and come.
གལ་སྲིད་ནད་པ་དེས་སྨན་ཚང་མ་བཟས་ཡོད་ན་དྲག་ཡོད་ས་རེད།	If that patient has taken all of the medicine, she has probably recovered.
ཁྱེད་རང་གིས་དཔེ་ཆ་འདི་ཀློག་ཡོད་ན་ད་ལྟ་ང་ལ་གཡར་རོགས་གནང་།	If you have read this pecha, please lend it to me now. (H)

IF YOU DO… / IF YOU DON'T…

Verb + ན་ + result Negative : མ་ + Verb + ན་
A verb alone before ན་ gives a general “if” : a general idea, not one specific event. The past form of the verb is the most logical (བཟས་ན་, because the cause comes first), but the present form (ཟ་ན་) means the same and is also understood. Careful : a past form before ན་ does NOT make the condition past. This is the big difference with ཙང་, where the past form does make the reason a past event. To negate the condition, put མ་ before the verb : མ་བྱས་ན་ (if you don't do). The same pattern + འགྲིག་གི་རེད་པས། asks permission : “Is it okay if I…?”
If you do X, Y happens (general)
ཆར་པ་བབས་ན་ཆར་གདུགས་འཁྱེར་དགོས་རེད།	If it rains, one has to take an umbrella.
དགུན་ཁ་ཤར་ན་གངས་འབབ་ཀྱི་རེད།	If winter comes, it will snow.
གྲོད་ཁོག་ལྟོགས་ན་ཁ་ལག་ཟ་དགོས་རེད།	If one is hungry, one must eat food.
སྨན་བཟས་ན་ན་ཚ་དྲག་གི་རེད།	If one takes the medicine, the illness will improve.
དེབ་ཀློག་ན་སེམས་པ་སྐྱིད་པོ་ཡོད་རེད།	If one reads books, one is happy.
ཟ་ཁང་འདིར་ཁ་ལག་ཟ་ན་གྲོད་ཁོག་ན་ཡི(གི)་རེད།	If you eat in this restaurant, you’ll get a stomach ache.
Asking permission : “Is it okay if I…?”
ངས་སྒོ་ཕྱེ་ན་འགྲིག་གི་རེད་པས།	Is it okay if I open the door?
ང་འདིར་བསྡད་ན་འགྲིགས་ཀྱི་རེད་པས།	Is it all right if I sit here?
ཁྱེད་རང་གིས་ངའི་ཚིག་མཛོད་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན་འགྲིག་གི་རེད།	It's fine if you use my dictionary.
If you don't do X (མ་ + verb)
གཟབ་གཟབ་མ་བྱས་ན་ཉེན་ཁ་འདུག	If you're not careful, it's risky.
ང་ལ་ལས་ཀ་འདི་མ་རག་ན་ང་སེམས་པ་སྐྱོ་ས་རེད།	If I don’t get this job, I will most likely get sad.
ངས་ཟིན་བྲིས་མ་བརྒྱབ་ན་དོན་དག་དྲན་པ་བརྗེད་ས་རེད།	If I don’t take notes, I will most likely forget the meaning.
རྩེད་མོ་ཡག་པོ་མ་རྩེས་ན་ཁོང་ཁྲོ་ལང་གི་འདུག	If one doesn't play well, one will get angry.

UNLESS YOU DO…

Verb + ན་མ་གཏོགས་ + result Often a negative result : … + མ་རེད། / མིན།
ན་མ་གཏོགས་ means “unless” : literally “except if”. The second part is true in every case except the one named before ན་མ་གཏོགས་. The verb before it is usually in the past form (བྱས་ན་མ་གཏོགས་), and the second part is in the present or future. The second part can be negative (“you won't be able to…”) or a warning (“you'll fall down”). ན་ alone gives a plain “if” : see the card “IF YOU DO… / IF YOU DON'T…”.
Unless you do X, you won't be able to…
ཁྱེད་རང་ཐུགས་སྤྲོ་ལ་ཕེབས་ན་མ་གཏོགས་ང་འགྲོ་ཡི(གི)་མིན།	Unless you go to the party, I won't either. (H) (Except if you go to the party, I will not go.)
ཞབས་འཕེན་གློད་ན་མ་གཏོགས་ཁོང་རྗེས་ཟིན་ས་མ་རེད།	Unless you run you won't be able to catch him. (Except if you run, you will not be able to catch him.)
མགྱོགས་པོ་ཐེག་ན་མ་གཏོགས་མེ་འཁོར་རྗེས་ཟིན་ས་མ་རེད།	Unless you go quickly, you will not be able to catch the train. (Except if you go quickly, you will not be able to catch the train.)
ཁྱེད་རང་གིས་གོང་ཏོག་ཙམ་བཅག་ན་མ་གཏོགས་ཆུ་ཚོད་འདི་ཉོ་གི་མིན།	Unless you give me a little discount, I won't buy this watch. (Except if you give me a little discount, I will not buy this watch.)
ངས་ལས་ཀ་འདི་དེ་རིང་རང་ཚར་བར་བྱས་ན་མ་གཏོགས་གླིང་ག་ལ་འགྲོ་ལོང་རག་གི་མ་རེད།	Unless I finish this work today, I won't be able to go to the picnic. (Except if I finish this work today, I will not be able to go to the picnic.)
ཁོང་ཚོར་ལག་འཁྱེར་ཡོད་ན་མ་གཏོགས་ཕེབས་ཆོག་གི་མ་རེད།	They won't be able to go unless they have permits. (Except if they have permits, they will not be able to go.)
Unless you do X, something bad happens
ལམ་ཀ་ལ་གཟབ་གཟབ་བྱས་ན་མ་གཏོགས་རིལ་གྱི་རེད།	Unless you’re careful [out] in the street, you’ll fall down. (Except if you are careful in the street, you will fall down.)
ཁྱེད་རང་གཟབ་གཟབ་བྱས་ན་མ་གཏོགས་ཅ་ལག་བརླགས་འགྲོ་ཡི(གི)་རེད།	Unless you’re careful, you’ll lose your things. (Except if you are careful, you will lose your things.)
ཚིག་གསར་པ་དེ་ཚོ་བེད་སྤྱོད་བཏང་ན་མ་གཏོགས་ག་ལེར་ག་ལེར་བརྗེད་འགྲོ་ཡི(གི)་རེད།	Unless you use [your] new words, you’ll slowly forget them. (Except if you use these new words, you will slowly forget them.)
གཟབ་གཟབ་བྱས་ན་མ་གཏོགས་དཀར་ཡོལ་ཆག་ཡོང་།	Unless you are careful, the cup will break! (Except if you are careful, the cup will break!)
སྒོ་ཡག་པོ་བརྒྱབ་ན་མ་གཏོགས་རྐུ་མ་ཡོང་གི་རེད།	Unless you close the door well, thieves will come. (Except if you close the door well, thieves will come.)
མགྱོགས་པོ་ཕེབས་ན་མ་གཏོགས་སྒོ་རྒྱག་གི་རེད།	Unless you hurry, it will be closed. (H) (Except if you hurry, it will be closed.)

IF I HAD… (BUT I DON'T / DIDN'T)

Condition + ཡོད་ + པ་ཡིན་ན་ + result With a verb : Verb + ཀྱི་ཡོད་ + པ་ཡིན་ན་ ; negative : མ་ + Verb + པ་ཡིན་ན་
Adding པ་ཡིན་ pushes the condition from “possible” to “contrary to fact” : the speaker is dreaming about what would happen, and the situation is not the case (or no longer can be). Compare ཡོད་ན་ “if I have” (still open) with ཡོད་པ་ཡིན་ན་ “if I had” (but I don't). The result usually ends with an auxiliary of probability (ས་རེད། ཡོད་ས་རེད།) or ཡོད་རེད། for the past. Past and present are told apart by the rest of the sentence : ཡོད་པ་ཡིན་ན་ can mean “if I had” or “if I had had”. Negation goes on the verb : མ་འཐུང་པ་ཡིན་ན་ “if you hadn't drunk”.
Present : If I had… (but I don't)
གལ་སྲིད་ང་ལ་དུས་ཚོད་སྟོང་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་གནས་སྐོར་ལ་འགྲོ་ས་རེད།	If I had a lot of free time, I’d probably go on pilgrimage.
ཁོང་དེང་སང་ལས་རང་སྦྱོང་མང་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཡིན་ན་རྒན་ལགས་སེམས་པ་དགའ་ས་རེད།	If he did a lot of self-study these days, the professor would be happy. (H)
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་ཁང་པ་འདི་གླས་པ་ཡིན་ན་སྒོར་མོ་བདུན་སྟོང་སྤྲད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ས་རེད།	If you were to rent this place, you'd probably have to pay 7000 rupees.
Past : If I had had… (but I didn't)
བསོད་ནམས་ལ་དངུལ་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཁོང་གནམ་གྲུའི་ནང་ལ་ཕེབས་ཡོད་རེད།	If Sonam had had the money, she would have gone by plane.
གལ་སྲིད་ངས་ཞི་མི་ལ་ཤ་སྤྲད་ཡོད་པ་ཡིན་ན་ཁོས་བཟས་ཡོད་རེད།	If I had given the cat some meat, she would have eaten it.
གལ་སྲིད་ཁྱེད་རང་གིས་ཆང་དང་ཨ་རག་མང་པོ་མ་འཐུང་པ་ཡིན་ན་ད་ལྟ་མགོ་ན་ཡོད་མ་རེད།	If you hadn't drunk (so) much chang and liquor, you wouldn't have a headache.